Có thể nói rằng tuần lễ vừa qua là một tuần tang tóc, rối bời cho nước Tây Ban Nha – theo một nghĩa nào đó.
Tây Ban Nha là một nước điên vì bóng đá, tuy vẫn được nhắc đến như một dân tộc dễ phát khùng vì những cuộc đấu bò chết người nhưng không ai tởn. Vô địch World Cup năm 2010 là nước nào? Tây Ban Nha! Vô địch Euro năm 2008 là nước nào? Tây Ban Nha! Những đội bóng được xem lừng lẩy nhất thế giới như Barcelona, Real Madrid… là của nước nào? Tây Ban Nha! Như thế mà chuyện gì đã xảy ra tuần qua?
Trong tuần vừa qua, có hai trận bán kết lượt về của giải vô địch châu Âu của các đội bóng hàng đầu trên đại lục này. Cả hai trận này đều diễn ra tại nước Tây Ban Nha, một tại sân Nou Camp của đội Barcelona và một tại sân Bernabeu của Real Madrid. Sức mạnh của bóng đá Tây Ban Nha đã rõ rệt ra đó: ở một trận bán kết là cuộc thư hùng giữa câu lạc bộ Chelsea nước Anh, hiện nay chưa đứng được trong bốn hạng đầu của giải vô địch ngoại hạng của nước này cho dù ông bầu mafia nước Nga Roman Abramovich đã chi tiền bất kể, và đội đương kim vô địch Tây Ban Nha cũng là đương kim vô địch châu Âu Barcelona; ở trận kia, Real Madrid của huấn luyện viên vốn tự nhận mình “chẳng giống ai” José Mourinho, hiện đang cầm chắc chiếc Cúp vô địch Tây Ban Nha của mùa bóng sắp kết thúc này, gặp Bayern Munich, đội bóng hàng đầu của nước Đức nhưng từ hơn mười năm nay chưa bao giờ đến được trận chung kết Champions League của châu Âu (lần cuối Bayern Munich vô địch là năm 2001).
Ở trận lượt đi trên sân đối phương tại Luân Đôn, đội Barcelona của Messi, cầu thủ số 1 thế giới, đã đàn áp Chelsea tơi bời, nhưng lại thua 0-1 vì một sơ sẩy nhỏ của hàng phòng vệ. Chẳng ai nghĩ đội Barca không lội được dòng nước ngược trong trận lượt về trên sân nhà. Tương tự, Real Madrid trong trận lượt đi trên sân Munich đã thua 1-2 trước một đối phương khá lì, không biết sợ, chẳng thiên về phòng thủ mà chủ trương tấn công trước đã. Thế nhưng trong trận lượt về, Real Madrid chỉ cần thắng 1-0 là đủ để ca khúc khải hoàn, mà thắng 1-0 trên sân nhà là chuyện làm sao ngoài tầm tay được. Và bởi vậy, triển vọng rõ ràng là một trận chung kết Champions League giữa hai đội hàng đầu của Tây Ban Nha, hai đội hàng đầu của châu Âu, của thế giới, trên sân trung lập tại nước Đức! Đúng là niềm an ủi to lớn vô cùng cho 46 triệu người dân Tây Ban Nha trong thời buổi kinh tế khủng hoảng, suy thoái trầm trọng dễ điên đầu này.
Chỉ số chứng khoán thị trường Tây Ban Nha tuột dốc tháng 4-2012.Getty Images
Người Tây Ban Nha sau hai trận bóng vào ngày thứ Ba và thứ Tư 24-4 và 25-4 càng điên đầu hơn nữa, bởi vì những gì người ta đã nghĩ trong tầm tay lại vuột quá dễ dàng, và niềm an ủi người ta khao khát đã trở thành một nỗi tuyệt vọng và cay đắng hơn nữa mà cuối cùng người ta chỉ có thể đổ cho “vận nước” để trốn tránh sự thật. Đá trên sân nhà, áp đảo tơi bời, thế mà Barcelona bị Chelsea đá với 10 người trong suốt hiệp nhì cầm chân 2-2 sau khi dẫn trước 2-0, và đội trưởng Messi còn đá hỏng quả phạt đền định mệnh (khi đó Barcelona đang dẫn 2-1, và nếu sút thắng phạt đền sẽ dẫn 3-1, đủ để vào chung kết). Người dân Tây Ban Nha ngao ngán lắc đầu, chỉ biết chờ ở trận sau để vớt vát niềm tự hào dân tộc. Ngày hôm sau, Real Madrid quả thắng thật, nhưng chỉ thắng có 2-1, và hai đội nay tính chung là 3-3, chưa đủ sở hụi cho bất cứ ai. Sau 30 phút đá hai hiệp phụ, thi đấu phạt đền, những danh thủ như Ronaldo, Kaka… đều đá ra ngoài. Thắng bại là chuyện bình thường. Nhục là chuyện khác thường. Barcelona và Real Madrid đã đem chuyện khác thường đó đến cho người dân Tây Ban Nha trong ba ngày đầu tuần qua.
Nhưng cái “vận nước” rã rời của Tây Ban Nha đang nổi rõ ở chỗ khác. Tây Ban Nha đang nắm hai chức vô địch châu Âu cho dù ai cũng muốn liệng đi càng xa càng tốt hai chiếc cúp đó: thất nghiệp và suy thoái.
Con số người phải đi kiếm việc ở nước này vẫn tiếp tục gia tăng trong tám tháng liên tiếp, trong tháng Ba được ghi nhận là 5.6 triệu người, tỷ lệ thất nghiệp lại lên đến một kỷ lục mới, 24.4% - cứ bốn người trong tuổi đi làm lại có một người phải nằm nhà chờ thời. Dĩ nhiên, nạn thất nghiệp đang đè nặng trên châu Âu. Tin mới nhất mà người ta được biết hôm thứ Tư, tính chung cho toàn eurozone 17 nước, tỷ lệ này đã lên đến mức 10.9%, là mức cao nhất kể từ khi khối eurozone được thành lập vào năm 1999. Hiện có khoảng 17.4 triệu người đang đi kiếm việc, trong đó hơn 3 triệu dưới 25 tuổi. Nếu tính chung Liên hiệp châu Âu, tỷ lệ này là 10.2%. Nhưng chẳng có nước nào so sánh được với Tây Ban Nha về mặt này. Tây Ban Nha đã bỏ xa nhiều đối thủ chính yếu, như Ý (9.8%), Pháp (10.0%), Anh quốc (8.2%). Đối thủ đáng gờm duy nhất của Tây Ban Nha là Hy Lạp (21.3%).
Con số tỷ lệ thất nghiệp 24.4% của Tây Ban Nha này làm người ta liên tưởng đến nhiều nghịch cảnh trong xã hội và kinh tế, và tấn bi kịch đương nhiên chính phủ ở Madrid phải trải qua. Bao nhiêu gia đình đang sống trong nỗi bất hạnh, bất định, lo lắng vì trong nhà có người rường cột phải thất nghiệp mãi không tìm ra được việc làm trở lại? Làm sao chính phủ gỡ được nguồn cơn bối rối này? Người ta phải chịu thiếu hụt ngân sách đến mấy cho vừa để giúp cho hàng triệu người thất nghiệp, người già, người nghèo, người tàn tật, người bệnh, và nếu cứ tìm cách bóp chi tiêu để cho giảm cơn sót nợ nần, làm sao kinh tế có thể lên dược. Và dĩ nhiên, bài toán ngày càng thêm rối, tình hình ngày càng mù mịt khi suy thoái trở lại. Hôm thứ Hai, chính phủ Tây Ban Nha đã chính thức thừa nhận đã trở lại suy thoái, sau khi quí tư năm ngoái và quí một năm nay (hai quí liên tiếp) kinh tế đi xuống (theo định nghĩa “kinh điển” của suy thoái). Bây giờ, hàng ngũ các nước suy thoái của châu Âu càng khiến người ta có thể đồng ca “The more, we get together, together”. Tám nước trong eurozone: Ý, Hy Lạp, Slovenia, Tây Ban Nha. Hòa Lan, Bồ Đào Nha, Bỉ, Ireland; ba nước ngoài khu vực: Anh Quốc, Đan Mạch, Cộng hòa Tiệp.
Tổng sản lượng của Tây Ban Nha đã giảm đi 0.3% trong quí đầu tiên năm nay, so với quí trước đó. Đây là lần suy thoái thứ hai của Tây Ban Nha trong vòng ba năm. So với quí một năm ngoái, nền kinh tế Tây Ban Nha đã sút 0.4%. Cũng trong ngày thứ Ba này, Tây Ban Nha bị mất thêm điểm tín dụng, do thiếu hụt ngân sách của chính phủ thêm trầm trọng, và các ngân hàng của nước này vẫn không làm ăn gì được vì ngất ngư với những món nợ phát sinh từ một thời điên rồ nay trở thành một thứ nợ “ngộ độc”. Và bởi vì cái nguồn gốc sâu xa của cuôc khủng hoảng này chính là những món nợ chồng chất như núi, nên chẳng ai có thể đổ thừa cho chính phủ về chuyện suy thoái và thất nghiệp hiện nay. Khác ở Mỹ người ta chụp lên đầu chính quyền, nhiều người nay đang trách người dân là đầu dây mối nhợ của cuộc khủng hoảng vì “cứ tưởng bở” này.
Như một nhà báo của BBC nhận định, “vấn đề thực sự chính là sự hỗn loạn nơi nền kinh tế Tây Ban Nha”. Trước năm 2008, chính phủ Tây Ban Nha vẫn được tiếng là một chính phủ cần kiệm, ít hoang phí nhất, mức nợ của nó chỉ tương đương với 36% Tổng sản lượng Quốc nội (GDP), trong khi ở Đức, tỷ lệ này là 65%. Số thu ngân sách đang vượt qua số chi vào hai năm 2007 và 2008, đến mức người ta nói Madrid đang dần dần làm bớt nợ chính phủ. Chính phủ Tây Ban Nha rõ rệt không vung tay quá trán. Người nhắm mắt chi càng chính là người dân, “nghèo mà ham”. Trong khoảng thời gian từ 1996 đến 2007, theo phân tích của nhà báo Laurence Knight của BBC, giá nhà cửa ở Tây Ban Nha đã tăng ba lần – tương tự như thị trưòng địa ốc ở nước Anh. Chẳng ai đặt vấn đề một cách nghiêm chỉnh: tại sao nổi cơn bong bóng đó! Nay thì thị trường bong bóng đó đã xẹp xuống. Giá nhà đã xuống dốc không phanh. Và càng ngày như càng ở thế rơi tự do trong chân không. Kỹ nghệ xây cất đương nhiên sụp đổ, hàng trăm ngàn công nhân trong ngành xây dưng đương nhiên mất việc. Chủ nhà mang nợ không trả nợ nổi, vỡ nợ, mất nhà, cắt giảm chi tiêu. Ngân hàng bắt đầu ôm không nổi trong vòng tay của mình số con nợ xấu ngày càng đông đảo. Chính phủ buộc lòng phải vay mượn như điên và chi ra như điên để ngăn chận kinh tế khỏi bị sụp đổ. Vừa phải chi tiêu để chống suy thoái, vừa phải khắc khổ để khỏi phải phá sản. Rốt cuộc suy thoái cũng không chận được mà nợ nần càng chồng chất. Con số thất nghiệp cao như thế có nghĩa là số thu thuế sẽ giảm và số chi của chính phủ cho phúc lợi dành cho những người gặp khó khăn phải tăng.
Nếu đọc những bài viết về cuộc khủng hoảng hiện nay ở Tây Ban Nha, ta có thể thấy chung là người phương tây, không cứ người ở bên trời Âu mà cả ở bên Mỹ này, người ta đã sống trong sự hoan hỉ ảo tưởng giống Tổng thống Bush năm 2006 khi ông tươi cười nói: “Làm quái gì có suy thoái!” Ảo tưởng về công ăn việc làm, về thu nhập, cho nên khi thấy giá nhà tăng như thế, chủ thì cứ tăng lương, thợ thì cứ nhắm mắt chi tiêu và mang nợ. Người ta nói ở Tây Ban Nha, tiền công đã tăng đến 40% so với mức tăng của Đức trong thập niên qua. Người kén việc, việc không kén người! Bởi thế mà người Tây Ban Nha trong nước chi tiêu quá mức, về mặt quốc tế cũng lạm nhập bất kể, hàng nhập thì quá rẻ, hàng xuất quá đắt, có nhà kinh tế nào cảnh báo kịp thời về sự sụp đổ cận kề của khả năng cạnh tranh quốc tế của Tây Ban Nha hay chăng?
Tây Ban Nha không có đồng tiền riêng. Nếu có đồng tiền riêng, khi gặp cơn nguy khốn về tiền tệ, người ta có thể phá giá đồng tiền, để cho hàng hóa dễ bán ra ngoài hơn, cùng hàng ngoại giá đắt hơn khiến người ta nhập dè đặt hơn. Nhưng Tây Ban Nha dùng chung đồng tiền với Đức, với eurozone, cho nên vẫn cứ tiếp diễn tình trạng hàng của Đức có khả năng cạnh tranh cao, vỉ chi phí sản xuất và giá bán thấp, nên cứ bán ra ngoài được, trong khi hàng của Tây Ban Nha thì chết cứng và các ngành kỹ nghệ cứ mai một dần.
Có một câu hỏi then chốt nhờ cơn khủng hoảng nợ nần kéo dài ở châu Âu nay người ta mới thấy: Trong thời đại kinh tế toán cầu hóa hiên nay, trước sự thách đố ngày càng mạnh mẽ của những nền kinh tế khổng lồ mới nổi như Trung Quốc, Ấn Độ, Brazil, Mexico… các nước châu Âu nay phải chuyển qua sản xuất những thứ gì để tồn tại trong tư thế “ngẩng cao đầu”?
Chuyện của Tây Ban Nha có dính líu gì đến chuyện của ta? Nếu câu chuyện này là chuyện ngoài đường, nghe như chẳng giống gì chuyện trong nhà, thì nó đã không có cơ hội xuất hiện trên trang báo của Việt Tribune ngày hôm nay! [HNN]
