Khi bài viết này đến tay bạn, lễ Độc Lập đã trôi qua. Năm nay, ngày 4 tháng 7 rơi vào thứ Tư giữa tuần thành thử nhiều người ngại đi chơi xa hay nấu nướng, tiệc tùng. Làm gì thì làm, ngày July 4th lúc nào cũng mang một ý nghĩa đặc biệt đối với tôi vì đây là lễ Quốc Khánh của Hoa Kỳ, đất nước đã đón nhận và cưu mang những người tỵ nạn Cộng Sản như tôi và biết bao những người Việt khác nữa. Bản Tuyên Ngôn Độc Lập Hoa Kỳ ban hành ngày 4 tháng 7, năm 1776 nêu rõ mọi người sinh ra đều bình đẳng và được hưởng những quyền không thể tách rời là quyền sống, quyền tự do, và quyền theo đuổi hạnh phúc. Nhắc đến những quyền làm người cơ bản này, lòng tôi quặn đau mỗi khi nghe tin tức về đồng bào tại quê nhà bị chiếm đất, đuổi nhà và đời sống bị trù dập bởi nhà nước Cộng Sản. Dân tộc Việt Nam cũng là con người nhưng tại sao không được hưởng quyền làm người? Phải chăng đã đến lúc dân tộc Việt Nam noi gương những người dân tại Bắc Phi và Trung Đông đứng lên đấu tranh để giành lấy quyền làm người cho chính mình? Nên nhớ rằng “Freedom is not free”. Không ai tự dưng mang đến cho ta quyền tự do một cách không công, bởi vì tự do thật sự lúc nào cũng phải đánh đổi bằng sự hy sinh và xương máu. Điều này đã được lịch sử chứng minh suốt hai ngàn năm qua.
Trở lại với tình hình địa ốc tại Vùng Nam Vịnh nói chung, và thành phố San Jose nói riêng, giá nhà đã thật sự gia tăng và sự gia tăng này không chỉ giới hạn đối với những căn nhà dưới giá $400,000 mà thôi. Một căn nhà tại North Valley thuộc zip code 95131 với diện tích gần 2,000 sq ft gồm 3 phòng ngủ và 2 ½ phòng tắm vừa được rao bán theo diện bình thường với giá $650,000 đã nhận được 8 “offers”, và tất cả 8 “offers” này đều cao hơn giá kêu bán. Người bán đưa ra “multiple counter” đòi $700,000, “As-Is”, và không có “appraisal contingency”. Điều này cho thấy rằng giá nhà đã bắt đầu hồi phục; và những người có nhu cầu mua nhà nên nhanh tay, lẹ chân mua nhà vì giá nhà sẽ còn tiếp tục đi lên.
Gần đây, tôi có một số thân chủ mua nhà cho thuê thắc mắc về vấn đề khai báo tức “disclosure” trong trường hợp của nhà bán do nhà băng làm chủ tức “bank owned” hay REO. Như chúng ta đã biết, nhà “bank owned” hay REO là do nhà băng làm chủ và kêu bán sau khi tịch thu nhà (foreclosed) từ người chủ nhà không còn khả năng trả tiền nhà (mortgage) hàng tháng nữa. Ông chủ nhà mới tức nhà băng chưa hề sống trong căn nhà này một ngày nào cả, thành thử nhà băng hoàn toàn mù tịt về tình trạng của căn nhà cũng như về những gì xảy ra trong căn nhà này, chẳng hạn như việc có người nào chết trong nhà từ 3 năm trở lại nay hay không. Chính vì thế, Hiệp Hội Địa Ốc California tức California Association of REALTORS® (CAR) đã đưa ra một “form” mang tên “REO Advisory” mà người bán và người mua bắt buộc phải ký. Một trong những điều luật của “REO Advisory” miễn trừ cho người bán tức nhà băng việc kê khai về tình trạng của căn nhà bằng cách cho phép người bán không phải nạp cho người mua “form” mang tên “Real Estate Transfer Disclosure Statement”, thường được gọi tắt là TDS. Tuy nhiên, câu hỏi người bán có biết “Within the last 3 years, the death of an occupant of the Property upon the Property” (tạm dịch là “Trong vòng 3 năm trở lại nay, có người nào cư ngụ tại nhà này chết trong nhà”) lại nằm trên “form” mang tên “Seller Property Questionnaire” (viết tắt là SPQ). Một khi người bán tức nhà băng đã được miễn trừ “form” TDS, thì họ có quyền “ăn theo” miễn luôn “form” SPQ. Lý do hết sức đơn giản của sự miễn trừ này là người chủ mới (nhà băng) chưa hề sống trong căn nhà này một ngày nào cả thì làm sao họ có thể biết “tiểu sử” của căn nhà.
Rất nhiều người mua và bán nhà hiểu lầm rằng trong trường hợp nhà bán “As-Is” người bán nhà (đã và/hay đang sống trong căn nhà này) không cần phải kê khai tình trạng của căn nhà gì cả. Suy nghĩ như thế hoàn toàn sai và trái luật, bởi vì mua bán “As-Is” có nghĩa rằng người mua bằng lòng mua căn nhà với tình trạng hiện tại như thế này mà không đòi hỏi người bán phải sửa chữa sau khi đã được người bán khai báo tất cả những vấn đề mà căn nhà này mắc phải.
Nói tóm lại, trong trường hợp của nhà bán “bank owned”, nếu quý bạn muốn biết có người nào chết trong nhà trong vòng 3 năm nay hay không, bạn phải đến sở cảnh sát địa phương để nhờ cảnh sát chạy một bản báo cáo về những sự kiện không may xảy ra tại căn nhà này có liên quan đến pháp luật hay cảnh sát. Tuy nhiên, nếu như có người chết một cách êm thắm trong nhà, chẳng hạn vì bệnh tật hay tuổi già, và người nhà không cần phải báo cáo với sở cảnh sát; người mua cũng đành phải “bó tay” vì sự kiện này không có trên “police report”.
Trong tinh thần đón mừng ngày lễ Độc Lập vừa mới đi qua, tôi mến chúc tất cả bạn đọc và các thân chủ gặt hái nhiều thành công trong công việc làm để chúng ta có thể góp phần phục hồi nền kinh tế của “đất nước của những người tự do, quê hương của những người can trường” như một cách tri ân quê hương thứ hai của chúng ta.
